Actueel

Gebruik van ‘omdat’ vereist vrije wil (Martin Slagter in NRC) | de relatie tussen filosofie en taal

June 17, 2014

Opinie & Debat | NRC Handelsblad | Zaterdag 14 juni 2014 

 

Gebruik van ‘omdat’ vereist vrije wil

 

Steeds vaker worden de voegwoorden ‘omdat’ en ‘doordat’ onjuist gebruikt. Dit sluit aan bij een trend die kwantitatief onderzoek laat zien: ‘Omdat’ komt tien keer meer voor dan ‘doordat’ en wordt steeds vaker foutief gebruikt om een oorzakelijk verband aan te geven. Om-woorden als ‘omdat’, ‘daarom’ en ‘waarom’ kondigen een reden aan; door-woorden als ‘doordat’, ‘daardoor’ en ‘waardoor’ wijzen op een oorzakelijk verband. Omdat de zon scheen, trokken veel mensen erop uit (reden). Doordat er niemand was gekomen, bleef het rustig (oorzaak). Ten onrechte wordt vaak gedacht dat je aan een omstandigheid zelf kan zien of iets een oorzaak of reden is. Of iets een oorzaak of een reden is, hangt volledig af van het gevolg ervan. Is dat gevolg een gebeurtenis, dan ging er een oorzaak aan vooraf; is dat gevolg een handeling, dan ging er een reden aan vooraf. Dit verklaart dat één en dezelfde omstandigheid zowel oorzaak als reden kan zijn: Omdat het regende, kocht ik een paraplu. Doordat het regende, steeg het water in de rivier. Het komt niet vaak voor dat een filosofisch probleem zich zo duidelijk in de natuurlijke taal manifesteert als hier. De woorden ‘omdat’ en ‘doordat’ vormen de talige uitdrukking van het probleem van de vrije wil. De filosofische vraag is hier of er wel zoiets als ‘handelingen’ bestaan. Steeds meer filosofen beantwoorden die vraag ontkennend. Wat wij aanzien voor menselijke activiteit, is in feite gedetermineerd. Zie het boek We zijn ons brein van Dick Swaab. Als wordt vastgesteld dat vrije wil inderdaad een fictie is en er in de wereld alleen maar dingen ‘gebeuren’, is het gebruik van redengevende om-woorden in feite ‘foutief’. 

 

Martin Slagter, docent Nederlands, journalistiek en filosofie

 

 

 

Please reload

Nieuw

Willem Schoonen (voormalig hoofdredacteur Trouw ) docent Journalistiek & Media aan de HTF

February 27, 2014

1/3
Please reload

Recente berichten
Please reload