Actueel

Leer jongeren nadenken (Martin Slagter in Volkskrant | Het beroepsonderwijs van de toekomst draait om Bildung

June 24, 2014

Leer jongeren nadenken.

 

Volgens de Pools-Britse filosoof Zygmunt Bauman (1925) is de maatschappij zo snel aan het veranderen dat zij niet meer begrepen kan worden in termen van vaste structuren, maar als een ‘vloeibare samenleving’ gezien moet worden. De grenzen tussen traditionele functies en vakdisciplines vervagen, en de beroepspraktijk neemt in snel tempo nieuwe vormen aan. De verwachting is dat over twintig jaar ongeveer de helft van de huidige beroepen niet meer zal bestaan. Volgens Bauman wordt ons leven niet langer bepaald door een levenslange, eenduidige beroepspraktijk. Tegen deze achtergrond is de vraag gerechtvaardigd waar het Nederlandse beroepsonderwijs precies voor opleidt. Hoe bereid je jongeren voor op een beroepspraktijk die tegen de tijd dat zij afstuderen, ingrijpend gewijzigd zal zijn? Onderwijsminister Jet Bussemaker liet onlangs weten dat zij het mbo wil hervormen: het mbo moet ‘op de schop’. Het moet volgens de minister kleinschaliger, innovatiever en regionaler worden. Kleinschaliger! En dat nadat de overheid kleinschalige mbo-scholen de afgelopen jaren juist gedwongen samen te klonteren tot gigantisch roc’s. Ook moet het mbo volgens Bussemaker “beter aansluiten bij de (regionale) arbeidsmarkt”. Maar welke arbeidsmarkt? Half mei van dit jaar bracht de Onderwijsraad advies uit over het onderwijs van de toekomst. Dit advies richt zich op de vraag “hoe ervoor gezorgd kan worden dat het curriculum nu en in de toekomst voldoet aan eigentijdse eisen”. De raad pleit in het advies voor ‘permanente curriculumvernieuwing’, waarbij speciale aandacht dient te worden besteed aan ‘21ste-eeuwse vaardigheden’. Wat die vaardigheden precies inhouden, vertelt het advies ons echter niet.

Hoe bereid je jongeren voor op een beroepspraktijk die tegen de tijd dat zij afstuderen, ingrijpend gewijzigd zal zijn? Dat kan maar op één manier: door jongeren minder specifiek voor een bepaald beroep op te leiden en in het onderwijs de nadruk te leggen op algemene vaardigheden, die jongeren in staat stellen flexibel in te spelen op de kansen die een snel veranderende arbeidsmarkt biedt. Er zullen nieuwe beroepen ontstaan, die zich niet voorspellen laten, evenmin als de nieuwe technologische ontwikkelingen waarvan zij het gevolg zijn. Leer jongeren dus niet het gebruik van een specifiek computerprogramma, dat tegen de tijd de zij de arbeidsmarkt betreden, nergens meer gebruikt wordt. Dan ben je beter af als je algemene vaardigheden verworven hebt, op basis waarvan je de werking van elk computerprogramma snel doorgrondt. De ‘vloeibare samenleving’ relativeert ook het belang van de stagecomponent binnen het beroepsonderwijs. Hoe sneller en ingrijpender de beroepspraktijk verandert, hoe minder relevant oriëntatie op die beroepspraktijk in de vorm van stage wordt. Maar in het huidige beroepsonderwijs zien we juist een tegenovergestelde ontwikkeling: de stage is de laatste jaren een steeds groter deel van de opleiding gaan beslaan. Dat het veel goedkoper is om studenten stage te laten lopen dan om hun les te geven, heeft deze ontwikkeling vermoedelijk versterkt.

Welke vaardigheden zijn voor studenten in het beroepsonderwijs, gezien de toekomstige ‘vloeibare samenleving’, relevant? Dat zijn in de eerste plaats de vaardigheden lezen, schrijven en rekenen. Die vormen de sleutel tot elk vakgebied. Daarnaast is een brede algemene ontwikkeling van belang: kennis van politiek, maatschappij en geschiedenis, de actuele stand van de wetenschap. Maar bovenal moeten studenten in het beroepsonderwijs goed leren nadenken. In een ‘vloeibare samenleving’ is dit met afstand de meest relevante vaardigheid die jongeren zich kunnen verwerven. Je bent dan in staat nieuwe ontwikkelingen te doorgronden en op basis hiervan kansen en mogelijkheden aan te grijpen. Goed nadenken kun je leren. Evenals lezen, schrijven en rekenen, kan nadenken onderwezen worden. Vreemd genoeg gebeurt dat vrijwel nergens in het onderwijs, zeker niet in het beroepsonderwijs.

 

Gezien de te verwachten ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en de toenemende vrije tijd die jongeren in de toekomst ten deel zal vallen, moet het beroepsonderwijs meer dan nu het geval is, om vorming draaien. Wilhelm von Humboldt formuleerde in de 18e eeuw de blauwdruk van dit Bildungsideal, waarin niet alleen kennis en vaardigheden van belang zijn, maar ook de ontwikkeling van het vermogen tot moreel oordelen en kritisch, innovatief en creatief denken. Onderwijs draait volgens Von Humboldt om identiteitsvorming: het helpt je te worden wie je bent. Vernieuwing van het beroepsonderwijs is een goede zaak, maar dan wel op basis van een langetermijnvisie.

 

Martin Slagter, docent Nederlands, journalistiek en filosofie

 

Volkskrant 20-06-2014

 

 

Please reload

Nieuw

Willem Schoonen (voormalig hoofdredacteur Trouw ) docent Journalistiek & Media aan de HTF

February 27, 2014

1/3
Please reload

Recente berichten
Please reload