Actueel

Filosoferen is belangrijk | Arjo Klamer

September 4, 2018

 

 

 

Hoe zinvol het filosoferen is bleek wel in het zomergasten gesprek met minister Eric Wiebes afgelopen zondagavond. Wiebes heeft de reputatie slim te zijn met, zoals hij dat zelft benoemt, een groot hoofd. Hij is een beta man en houdt van feiten en logica. Allemaal goed. (Zelf was ik ook een beta man.) Maar filosofisch is hij, hoe zal ik dat noemen, uitgedaagd. Met al zijn slimheid maakte hij er een potje van. 

 

Filosoferen is belangrijk. Filosoferen houdt in te durven vragen “Waarom”, “Hoezo?”, “Wat bedoel je?” “Wat betekent dat?” En dan doorvragen. “Waar is dat goed voor?” Een goede filosoof verdiept het gesprek, en brengt het verder. Filosofie geeft te denken. Het is daarom goed dat de Jonge Academie van de KNAW opgeroepen heeft, filosofie een verplicht vak te maken in alle universitaire opleidingen. Zelf zet ik me al Jaren in om het filosoferen toegankelijk te maken voor de werkende mens (nu via programma’s van Akademeia en de Hogeschool van Toegepaste Filosofie. 

           

Hoe zinvol het filosoferen is bleek wel in het zomergasten gesprek met minister Eric Wiebes afgelopen zondagavond. Wiebes heeft de reputatie slim te zijn met, zoals hij dat zelft benoemt, een groot hoofd. Hij is een beta man en houdt van feiten en logica. Allemaal goed. (Zelf was ik ook een beta man.) Maar filosofisch is hij, hoe zal ik dat noemen, uitgedaagd. Met al zijn slimheid maakte hij er een potje van. 

Als beta man is hij graag praktisch. Zijn goed recht. Handig in allerlei situaties. Dat hij zich graag op de inhoud richt, en de feiten wil weten, herken ik. Ook goed. Het is bemoedigend dat hij erkent dat de wereld niet in een rekenmachine past. Daarmee toont hij dat hij ruim wil denken. Hij is dus geen kortzichtige beta. 

           

 Lastig wordt het wanneer hij begint te filosoferen. Bijvoorbeeld wanneer hij zijn afkeer van het  begrip “beeld” uitspreekt. Blijkbaar gebruiken ambtenaren en collega politici dat begrip om aan te geven--ja wat? Wat bedoelt hij met “beeld”?  Hij liet fragmenten zien waarin Boris Johnson, nu de Britse minister van Buitenlandse Zaken, zich uitspreekt voor Brexit. In zijn uitleg blijkt dat het “beeld” van Boris iets onzinnigs is, iets wat niet strookt met de waarheid. Nu komt het filosoferen van pas. 

            

Eerder had hij het zelf over “indrukken”, “zienswijze”, “visualiseren”, en, ja echt, “verbeeldingskracht. Allemaal allerbelangrijkst. Alle begrippen roepen beelden op. Zo wat is zijn problem met het begrip “beeld”? Hij lijkt te zeggen dat het beeld van de ander niet klopt, niet gestoeld is op feiten. Zijn zijn eigen beelden dat wel? 

Neem zijn beeld van vooruitgang. In zijn verbeelding is vooruitgang goed. Zijn goed recht om dat te vinden. Janine Abbring probeerde zijn idee van vooruitgang uit te dagen, maar zijn beeld stond vast. Hoezo? Op welke feiten baseert hij dat beeld? Wat is vooruitgang?  Dat we steeds meer hebben? Net als Boris Johnson gebruikte hij ongebruikelijke beelden zoals het schoonmaken van de ijskast thuis. Alsof dat vooruitgang is. Ik zou het onderhoud noemen. Waar is een schone ijskast goed voor? Vooruitgang lijkt mij eerder een zuiniger ijskast te zijn, of een ijskast die mijn vraatlust beteugelt. 

 

Zijn verbeelding kwam echt in de problemen toen het ging over kunst en de subsidies die kunstenaars ooit kregen in ruil voor hun kunstwerken. Die kunstsubsidies waren voor hem klassejustitie, en dat vooral omdat een buurman die loodgieter is, geen subsidie kreeg. Oei. Als hij de feiten kende, zou hij moeten weten dat het gemiddelde inkomen van kunstenaars ver onder dat van loodgieters ligt. Hoezo klassejustitie? Hij maakte het nog bonter toen hij het maken van kunst een hobby noemde, te vergelijken met het motorcrossen van zijn loodgieter. Wat verstaat hij onder kunst, zou ik wel willen weten? Hij gaf toe voor de eerste keer in het Concertgebouw te zijn geweest voor het afscheid van Eberthard van de Laan. Toch had hij een duidelijke mening over kunst. Ik vrees dat hij een beeld van kunst en kunstenaars gaf, dat menigeen die wat van kunst afweet, onzinnig zou vinden. Dat neemt niet weg dat er van alles te beweren is over kunstsubsidies—het is een belangrijk onderdeel van mijn onderzoeksgebied--, maar Wiebes gaf, ik kan het niet anders zeggen, een vertekend beeld gespeend van inhoudelijke en feitelijke onderbouwing. 

 

Ik ga het niet hebben over de vrij vage manier waarop hij over de afschaffing van de dividendbelasting sprak en het probleem met de gaswinning in Groningen. Ik hoorde veel indrukken, zienswijzen, en veel meer kan je ook niet kwijt in een gesprek. Je ontkomt er niet aan te spreken in beelden. Het verwonderde me eerder hoe hij over besturen spreekt. Alsof dat een afstandelijke, saaie bezigheid is. Nu heb ik zelf wat ervaring met besturen, en mij is opgevallen hoe belangrijk het is om steeds weer jouw zienswijze te verwoorden, duidelijk te maken hoe jij de situatie ziet, en je proberen te verbeelden hoe het anders en beter kan. Feiten zijn belangrijk, maar uiteindelijk zijn de beelden doorslaggevend.

Gelukkig sprak hij zich eerder tegen. Want hij liet blijken dat zijn emoties hem bijna te machtig waren toen hij het had over het aan het werk krijgen van mensen. Dat was belangrijk voor hem. Daar doet hij het voor. Hoezo saai?  Hoezo alleen een hoofd. Deze man spreekt dus ook met zijn hart—hoe graag hij ook wil denken dat het hart er alleen is om te pompen. 

 

Zoals zovelen in verantwoordelijke posities zou Wiebes baat hebben bij de filosofie. Door zichzelf te bevragen met een “hoezo” en een “waarom” zo nu dan, zou hij flink wat voortgang kunnen boeken in wijsheid en nuance. 

 

Arjo Klamer is naast hoogleraar culturele economie aan de Erasmus Universiteit, academisch directeur van Akademeia en docent aan de Hogeschool Toegepaste Filosofie.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

***

Please reload

Nieuw

Willem Schoonen (voormalig hoofdredacteur Trouw ) docent Journalistiek & Media aan de HTF

February 27, 2014

1/3
Please reload

Recente berichten
Please reload