Actueel

Schrijven ter inspiratie en troost | interview met o.a. alumnus Anne-Marie Buis


Afgelopen mei -de coronacrisis was net twee maanden onderweg- nodigde het Hannah Arendt Podium rijksambtenaren uit om hun eigen gedachten over gemeenschapszin, verantwoordelijkheid en het gevoel van zingeving, dat je als mens en rijksambtenaar ervaart, op papier te zetten. Elf collega’s gaven hieraan gehoor. Ter ere van het driejarig bestaan van het Hannah Arendt Podium is een digitaal boekje uitgekomen, waarin hun verhalen zijn gebundeld. Twee van de schrijvers zijn Anne-Marie Buis, werkzaam als Rijksconsultant1, en Willem Cijsouw, trainee bij Rijkswaterstaat.


Dit artikel is geschreven voor Katinka Regtien (DGmo)

OrganisatieDirectiesDCO (Directie Communicatie)DCO internNieuwsIenW Nieuws


Anne-Marie en Willem, waarom hebben jullie hieraan meegedaan?

Anne-Marie: 'Ik heb een aantal jaren geleden een studie toegepaste filosofie gedaan, met het idee om filosofie meer toe te passen in het werk. Daarom volg ik ook al een tijdje het Hannah Arendt Podium. Deze tijd zet aan tot reflectie, ook over wat corona met ons, rijksambtenaren, doet. De uitnodiging kwam dus op het juiste moment. Ik heb het stuk geschreven samen met mijn partner, die in de GGZ werkt als systeemtherapeut. We wilden onze visies graag een keer samenvoegen. De periode van samen thuiswerken was een mooi moment om dat te doen.'

'Ik kende het Hannah Arendt Podium nog niet', reageert Willem. 'Ik was wel meteen getriggerd toen ik de oproep zag, omdat ik zelf ook met dit soort vragen bezig ben. Bovendien hou ik erg van schrijven. Ik zie schrijven als een denkoefening. Het helpt om je gedachten te ordenen. Tegelijk kan het je stimuleren om daadwerkelijk een verandering in gang te zetten.'


Anne-Marie Buis: Er is een andere aanpak nodig, een aanpak waarbij we als overheid samen met andere belanghebbenden als het ware samen op weg gaan en al onderzoekend kijken welke vervolgstappen er nodig zijn.

Jullie verhalen hebben een gemeenschappelijke boodschap: de oproep om als rijksambtenaar in beweging te komen, je verantwoordelijkheid te nemen.

Willem vindt dat je als ambtenaar medeverantwoordelijk bent voor het functioneren van de overheid, dat je in dienst staat van de maatschappij. 'Dit vereist een proactieve houding. Die is des te meer nodig om als overheid de grote maatschappelijke veranderingen van dit moment goed aan te kunnen. We kunnen niet alles blijven doen zoals we het altijd deden. Op veel gebieden, zoals thuiswerken, hebben we veel bereikt de afgelopen maanden. Het zou mooi zijn als we als ambtenaren deze ondernemendheid kunnen vasthouden.'

Anne-Marie: 'Mijn afstudeerscriptie ging over professionele ruimte, waarbij managers veel meer aansturen op basis van vertrouwen en outcome, in plaats vanuit de traditionele controlesystemen. Dat hebben we gecombineerd met de theorie van mijn partner, over feedback gestuurd leren. Wij zien dat de vraagstukken van deze tijd, waarin veranderingen heel snel gaan en de uitkomst niet te voorspellen is, om een andere aanpak vragen. Een aanpak waarbij we als overheid samen met andere belanghebbenden als het ware samen op weg gaan en al onderzoekend kijken welke vervolgstappen er nodig zijn. Terwijl we van tevoren niet precies weten waar we uitkomen. Daarbij is professionele ruimte onontbeerlijk.'

Willem Cijsouw: De overheid heeft een pro-actie houdig nodig om de grote maatschappelijke veranderingen van dit moment goed aan te kunnen.

Willem, vind jij als trainee dat ambtenaren voldoende professionele ruimte krijgen?

Willem: 'Ik snap dat de overheid, vanwege haar plek in de samenleving, wat minder haar nek kan uitsteken dan een willekeurig bedrijf. En dat betekent dat ambtenaren vaak niet de ruimte hebben om de dingen te doen die ze willen doen. Zelf zou ik ook wel wat meer professionele ruimte willen krijgen. Vaak zeggen mensen: als je trainee bent, dan moet je soms de regels breken en brutaal zijn. Dat probeer ik ook te doen, maar ik merk dat dat in de praktijk soms lastig is.'

Anne-Marie vult aan: 'De overheid functioneert natuurlijk ook bureaucratisch. Daar horen traditioneel bureaucratische waarden bij, zoals onpartijdigheid, regelvastheid, controleerbaarheid en voorspelbaarheid. Die hebben orde en welvaart gebracht in ons land. Maar die bureaucratische waarden staan op gespannen voet met de ondernemendheid, flexibiliteit en professionele ruimte, die in de huidige tijd nodig zijn.'


Welke rol kan het Hannah Arendt Podium hierin spelen?

Anne-Marie: 'Deze tijd vraagt van de ambtenaar nieuwe kennis en vaardigheden. Voor een groot deel gaat het daarbij om besef van normativiteit: Wat vind ik hiervan? Doe ik de goede dingen? Herken ik de verschillende waarden die in het spel zijn en hoe positioneer ik mij ten opzichte van de meningen en waarden van andere belanghebbenden? Daar voeren wij zelden of nooit gesprekken over bij de Rijksoverheid. Het Hannah Arendt Podium is een mooie plek om zoiets te kunnen doen.'

Willem vindt ook dat er nog terrein te winnen valt, al ziet hij ook goede initiatieven, zoals op het gebied van burgerparticipatie. 'Dat gaat misschien niet direct over normativiteit, maar het zit er wel dicht tegenaan. Immers, daar is ook sprake van andere normen en waarden, waar je als ambtenaar iets van moet vinden.'


Nog even terug naar de verhalenbundel. Wat kunnen deze verhalen betekenen voor andere collega’s?

'Ik hoop eigenlijk maar één ding: dat de verhalen collega’s aanzetten om ook na te denken over dit soort vraagstukken. Hoe ze als ambtenaar hun verantwoordelijkheid kunnen pakken en ondernemend kunnen zijn', stelt Willem.

Ook Anne-Marie hoopt dat anderen er inspiratie uithalen om zelf ook aan het denken of schrijven te gaan. 'En misschien kan het ook troost bieden, of herkenning in deze toch ook moeilijke tijden.'


Tot slot, hebben jullie nog meer schrijfambities?

'Tijdens mijn studie moest ik veel filosofische essays schrijven en toen kwam ik erachter dat ik het heel leuk vind om te schrijven", vertelt Anne-Marie. 'En ik wil deze thema’s nog verder uitwerken, omdat ze binnen de Rijksoverheid echt actueel zijn' Willem vult aan: 'Ik heb niet echt ambities op schrijfgebied; ik vind het gewoon leuk om te doen. Ik schrijf bijvoorbeeld ook voor het blad van de Nederlandse Bruggenstichting - dat zijn meer technische artikelen - en af en toe ook fictie. Als ik met mijn schrijven andere mensen blij kan maken, dan ben ik tevreden.'



[1] De Rijksconsultants zijn interim- en projectmanagers en adviseurs, die rijksbreed kunnen worden ingezet.

Bundel

  • Hannah Arendt bundel 2020


Nieuw
Recente berichten